เมนู

อธิบายธรรมวิภาค
ปริจเฉทที่ ๑
ทุกะ คือหมวด ๒
_______
ธรรมมีอุปการะมาก ๒ อย่าง
๑. สติ ความระลึกได้
๒. สัมปชัญญะ ความรู้ตัว

ที่. ปาฏิ. ๑๑/๒๙๐ องฺ. ทุก. ๒๐/๑๑๙
อธิบายศัพท์
๑. สติ แปลว่าความระลึก หรือความระลึกได้ สติมีความระลึก
เป็นลักษณะ มีความไม่ลืมเลือนเป็นกิจ มีการควบคุมเป็นเครื่องปรากฏ.
หมายความว่า ลักษณะเครื่องกำหนดของสตินั้น ก็คือความระลึกหรือนึกคิด
ได้ใน ๓ กาล กล่าวคือ ระลึกถึงการที่เคยทำ คำที่เคยพูด รูปที่เคย
เห็น เสียงที่เคยฟัง กลิ่นที่เคยสูด รสที่เคยลิ้ม โผฏฐัพพะที่เคยถูกต้อง
ธรรมะคือเรื่องราวต่าง ๆ ที่เคยเล่าเรียนเขียนอ่านในกาลก่อน นี้เรียกว่า
ระลึกอดีตกาลได้ ๑ ระลึกถึงการที่กำลังทำหรือกำลังจะทำ คำที่กำลังพูด
หรือกำลังจะพูด เรื่องที่กำลังคิด ได้แก่การตั้งสติกำหนดระลึกนึกคิดใน

๑. คัมภีร์วิสุทธิมรรค ๑/๒๐๗